กลิ่นปาก

อาจารย์ทันตแพทย์หญิง  อรวรรณ  จรัสกุลางกูร
ภาควิชาปริทันตวิทยา
ขอบคุณข้อมูลจากหนังสือ ฟันดี สุขภาพดี
คณะทันตแพทย์ศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

 

สาเหตุของการเกิดกลิ่นปากคืออะไร

ปัญหาเรื่องกลิ่นปากเป็นปัญหาที่พบได้ปกติของผู้คนทั่วไป  มักก่อให้เกิดความรำคาญและเป็นปัญหาในการเข้าสังคมอาจทำให้เกิดปัญหาหรือปมด้อยที่จะเข้าสังคม  แต่อย่างไรตามปัญหาเรื่องกลิ่นปากนั้นก่อให้เกิดความรำคาญเพียงชั่วคราวเท่านั้น  โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังตื่นนอนในเวลาเช้า ๆ  ส่วนใหญ่จะรู้สึกว่ามีกลิ่นปาก  แต่ถ้าอาการของกลิ่นปากนั้นค่อนข้างถาวรจะแสดงให้เห็นว่ามีโรคเกิดขึ้น
สาเหตุของการเกิดกลิ่นปาก  แบ่งออกกว้าง ๆ  ได้  2  อย่าง  คือ
1.  สาเหตุที่มาจากภายนอกช่องปาก  พบได้ค่อนข้างน้อยเพียง  10%  เท่านั้น  ซึ่งส่วนใหญ่เป็นปัญหามาจากภายในจมูกหรือระบบทางเดินหายใจหรือระบบทางเดินอาหารส่วนบน
2. สาเหตุที่เกิดขึ้นภายในช่องปาก  ซึ่งเป็นสาเหตุส่วนใหญ่ของการเกิดกลิ่นปาก  การดูแลสุขภาพช่องปากที่ไม่ดีพอ  ทำให้มีการสะสมของเชื้อแบคทีเรียเกิดเป็นแผ่นคราบจุลินทรีย์  แบคทีเรียเหล่านี้ก็จะไปย่อยสลายสารอาหารจากเศษอาหารที่ตกค้างจากการรับประทานอาหาร  และเกิดสารชนิดหนึ่งซึ่งเป็นสารประกอบซัลเปอร์สามารถระเหยได้  สารชนิดนี้นี่เองที่ทำให้เกิดกลิ่นปาก
นอกจากนี้สภาพภายในช่องปากของเรายังเป็นสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมให้เชื้อจุลินทรีย์เจริญได้ดี  ไม่ว่าจะเป็นอุณหภูมิ  ความชื้น  หรือสารอาหารของเชื้อแบคทีเรียรวมถึงพื้นผิวต่าง ๆ  ภายในช่องปากที่มีลักษณะไม่เรียบ  มีซอก  หลืบ  เยอะมากทำให้เชื้อแบคทีเรียสะสมได้ง่ายและทำความสะอาดได้ยาก  โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่เป็นโรคเหงือกอักเสบ  หรือเป็นโรคปริทันต์อักเสบ  โดยคนไข้ที่เป็นโรคปริทันต์อักเสบจะมีร่องเหงือกที่ลึกกว่าปกติทำให้เชื้อจุลินทรีย์สะสมได้มาก  ก่อให้เกิดการอักเสและมีกลิ่นขึ้น  และบนลิ้นของเราซึ่งมีตุ่มรับรสจำนวนมากทำให้พื้นผิวของลิ้นมีลักษณะไม่เรียบ  มีเศษอาหารและเชื้อจุลินทรีย์สะสมอยู่เป็นจำนวนมากทำให้เกิดกลิ่นได้เช่นเดียวกัน
นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่นอีกมากมายที่ก่อให้เกิดกลิ่นปากได้  เช่น  การมีฟันผุอยู่ในช่องปาก  ซึ่งฟันที่ผุจะมีลักษณะเป็นหลุมทำให้เศษอาหารสามารถเข้าไปอัดติดอยู่  หรือการบูรณะฟันที่มีลักษณะไม่เหมาะสม  การทำความสะอาดดูแลฟันปลอมที่ไม่ดีก็จะทำให้มีกลิ่นปากได้และการเกิดมะเร็งในช่องปากก็จะทำให้เกิดกลิ่นที่รุนแรงได้เช่นเดียวกัน

สาเหตุของการเกิดกลิ่นปากเกิดได้จากภายในและภายนอกช่องปาก  จะทราบได้อย่างไรว่ามีกลิ่นปากจากสาเหตุอะไร

ส่วนใหญ่การเกิดกลิ่นปากมักเกิดจากภายในช่องปากเพราะฉะนั้นผู้ป่วยควรไปพบทันตแพทย์  เพื่อตรวจดูว่ามีปัญหาภายในช่องปากที่ก่อให้เกิดกลิ่นปากหรือไม่  ทันตแพทย์จะตรวจดูว่ามีฟันผุ  โรคเหงือกอักเสบหรือโรคปริทันต์อักเสบหรือไม่  และทำการแก้ไขกรณีที่มีปัญหา

ในคนที่ทำงานกับเครื่องคอมพิวเตอร์  มักจะไม่ได้พูดขณะทำงาน  จะรู้สึกว่าตัวเองมีกลิ่นปากในเวลาที่พูด  หลังจากที่ไม่ได้พูดมาประมาณครึ่งวันทั้ง ๆ  ที่ตามปกติแล้วเป็นคนที่ไม่มีกลิ่นปาก  เช่นนี้เกิดจากสาเหตุอะไร

เกิดจากการไม่มีการไหลเวียนของน้ำลาย  โดยปกติในขณะที่พูด  คุย  กลืนจะทำให้เกิดการไหลเวียนของน้ำลาย  แต่ในขณะที่นอนหลับหรือแม้ขณะตื่นแต่ไม่มีการพูดคุยก็ทำให้การไหลเวียนของน้ำลายผิดปกติไป  ทำให้มีการสะสมของเชื้อจุลินทรีย์หรือเชื้อแบคทีเรียมากก็จะเกิดการย่อยสลายอาหารที่ตกค้าง  ก็จะทำให้เกิดสารที่ทำให้มีกลิ่น

มีกลิ่นปากจะรักษาได้อย่างไร

การรักษาขั้นแรก  ต้องดูแลรักษาความสะอาดในช่องปากให้สะอาดเป็นประจำอยู่เสมอด้วยการแปรงฟัน  และใช้เส้นไหมขัดซอกฟัน  หรือเครื่องมือทำความสะอาดซอกฟันเป็นประจำ  นอกจากนี้ก็ต้องแปรงลิ้นด้วย  คือแปรงด้านบนของลิ้นที่จะเป็นที่สะสมของเศษอาหารหรือคราบจุลินทรีย์  ก็จะลดโอกาสที่จะเกิดกลิ่นปากได้มาก  และควรหลีกเลี่ยงอาหารที่ทำให้เกิดกลิ่นปาก  เครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์  หรือการสูบบุหรี่  ก็จะสามารถหลีกเลี่ยงการเกิดกลิ่นปากได้

ในกรณีของการโฆษณาน้ำยาดับกลิ่นปากที่บอกว่าสามารถที่จะลดกลิ่นปากได้ถึง  90%  นั้น  เป็นจริงตามโฆษณาหรือไม่

น้ำยาอมบ้วนปากเป็นผลิตภัณฑ์ที่ทำออกมาเพื่อที่จะช่วยลดกลิ่นปาก  แต่ผลที่ออกฤทธิ์ลดกลิ่นปากนั้นอยู่ไม่นานอาจจะไม่เกิน  3  ชั่วโมงซึ่งก็ขึ้นกับผลิตภัณฑ์  ไม่ได้กำจัดสาเหตุของการเกิดกลิ่นปากที่แท้จริงออกไป  สภาวะของการมีกลิ่นปากก็จะไม่หายไปโดยถาวร

ส่วนน้ำยาดับกลิ่นปากชนิดพ่นมีอันตรายหรือไม่

ไม่มีอันตราย  แต่จะได้พลเพียงชั่วคราวเท่านั้นซึ่งจะได้ผลดีถ้าเรานำไปใช้ร่วมกับการแก้สาเหตุจริง ๆ

การใช้ในระยะยาวและใช้ทุกครั้งจะมีผลข้างเคียงหรือไม่

น้ำยาบ้วนปากส่วนใหญ่จะผสมยาที่ฆ่าเชื้อแบคทีเรียซึ่งไม่แนะนำให้ใช้ติดต่อกันเป็นระยะเวลานานเกินกว่า  2-3  เดือน  เนื่องจากน้ำยาบ้วนปากจะรบกวนสภาวะของเชื้อต่าง ๆ  ในช่องปาก  โดยยาจะไปฆ่าเชื้อแบคที่เรียชนิดที่ดีจึงทำให้สภาวะในช่องปากเปลี่ยนไป  และอาจมีเชื้อราในช่องปากได้  ดังนั้นจึงใช้น้ำยาบ้วนปากได้  แต่ไม่ควรใช้เป็นระยะเวลาติดต่อกันนาน ๆ

ถ้าเป็นกรณีของการใช้น้ำยากลั้วคอจะแตกต่างกับน้ำยาบ้วนปากอย่างไร

เป็นน้ำยาอมบ้วนปากเหมือนกันต่างกันเพียงวิธีการที่จะใช้ลักษณะกลั้วคอหรืออมบ้วนเฉย ๆ  ซึ่งวิธีที่เขาแนะนำเพื่อที่จะให้ลดกลิ่นปากนี้ก็คือกลั้วคอ  เพื่อให้น้ำยาลงไปถึงบริเวณส่วนโคนลิ้น ซึ่งเป็นตำแหน่งที่มีเชื้อแบคทีเรียสะสมอยู่ รวมทั้งทำความสะอาดบริเวณนั้นได้ยากทำให้ได้ผลดีกว่าการอมบ้วนเฉย ๆ

ผู้ป่วยจัดฟันรู้สึกว่ามีกลิ่นปากมากขึ้นตั้งแต่ไปรับการจัดฟัน อยากจะทราบว่าการจัดฟันเป็นสาเหตุของการเกิดกลิ่นปากด้วยหรือไม่

ในความเป็นจริงแล้ว  การจัดฟันก้ไม่ได้เป็นสาเหตุของการเกิดกลิ่นปาก  แต่เครื่องมือที่ใช้ในการจัดฟันโดยเฉพาะชนิดติดแน่นที่ผิวฟันจะทำให้ดูแลรักษาความสะอาดในช่องปากได้ยากขึ้น  และอาจจะมีเศษอาหารตกค้างตามลวดหรือเหล็กที่ใช้ในการจัดฟัน  ดังนั้น  ขณะที่จัดฟันอาจดูแลรักษาความสะอาดในช่องปากได้ยากขึ้น  จึงอาจเกิดกลิ่นปากได้  ในผู้ป่วยที่จัดฟัน

อยากให้คุณหมอแนะนำวิธีการใช้เส้นไหมขัดซอกฟัน  ว่าควรจะทำอย่างไรจึงจะถูกต้อง

การใช้เส้นไหมขัดซอกฟันนั้น  ปกติเราจะดึงเชือกออกมายาวประมาณหนึ่งฟุตถึงสองฟุต  แล้วก็พันที่นิ้วกลางทั้ง  2  ข้าง  แล้วก็ขยับเชือกค่อย ๆ  ผ่านจุดที่ติดกันของฟันลงไป  หลังจากนั้นจึงสอดลงไปถึงบริเวณใต้เหงือกเล็กน้อย  และโอบเชือกไปตามผิวด้านข้างของฟัน  แล้วดึงในแนวหน้าหลังเพื่อที่จะให้เชือกขัดผิวด้านข้างของฟันในลักษณะเดียวกับการขัดตรง ๆ  โดยจะต้องทำความสะอาดฟันทั้ง  2  ซี่ที่อยู่บริเวณช่องนั้น ๆ  แต่อาจมองเห็นภาพไม่ชัดเจน  ก็สามารถอ่านได้ตามโปสเตอร์ที่ติดอยู่ตามสถานที่ทำฟัน  หรือโรงพยาบาลต่าง ๆ  หรือดีที่สุดเวลาเราไปพบทันตแพทย์อาจขอให้ทันตแพทย์สาธิตวิธีการใช้เส้นไหมขัดซอกฟัน  ซึ่งจะสามารถเห็นภาพได้ชัดเจนที่สุดและเป็นวิธีที่ดีที่สุด

เราสามารถป้องกันการเกิดกลิ่นปากได้อย่างไร

เราสามารถป้องกันการเกิดกลิ่นปากได้ในกรณีที่เราไม่มีกลิ่นปากอยู่ก่อน  โดยวิธีการป้องกันก็คือ  จะต้องดูแลสุขภาพช่องปากให้สะอาดอยู่เสมอด้วยการแปรงฟัน  การแปรงลิ้น  การใช้เส้นไหมขัดซอกฟัน  และควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพช่องปากทุกๆ 6  เดือน  เป็นประจำ  เพราะว่าเราอาจจะเกิดฟันผุหรือโรคปริทันต์อักเสบ  โรคเหงือกอักเสบขึ้น  ณ  เวลาใดเวลาหนึ่งก็ได้โดยที่เราไม่ทราบ  ดังนั้น  การไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจสุขภาพฟันอยู่เสมอทำให้เรามั่นใจได้ว่าเราไม่มีโรคในช่องปาก

จัดฟันมหิดล

Your Healthy Smile
is My Work!